Pułk 12. Piechoty Księstwa Warszawskiego
2. batalion, 2.kompania

 

Ujeścisko, ppłk Antoni Parys

W gdańskiej dzielnicy Ujeścisko, przy ulicy Cedrowej znajdują się pozostałości dawnego, ewangelickiego cmentarza. Jest to miejsce pochówku, na którym składano doczesne ludzkie szczątki już od połowy XVII wieku. Tablica pamiątkowa precyzuje datę początków istnienia miejsca na 1648 rok.

Miejsce to jest dla miłośników Epoki Napoleońskiej, a także sympatyków Miasta Gdańska szczególne z tego względu, iż nierozerwalnie łączy się z wydarzeniami francuskiego oblężenia z 1807 roku.
Na tym właśnie miejscu pochówku składano ciała poległych polskich żołnierzy z korpusu marszałka Lefebvra. Najbardziej znanym żołnierzem, którego skrywa ta ziemia jest podpułkownik Antoni Parys.
Zginął on 15 maja 1807 roku podczas walk z rosyjsko-pruskim desantem generała Kamieńskiego, który trzy dni wcześniej wylądował w Nowym Porcie. Śmierć spotkała ppłk Parysa rankiem, gdy po godzinie 4 nieprzyjaciel zaatakował usypane nad rzeką Łachą dwie reduty. Ich obrońcami byli żołnierze batalionu 2 pułku piechoty pod dowództwem ppłk Parysa i majora Downarowicza. Walka była zajadła, trwała około półtorej godziny. Starcie o mały włos nie zostało wygrane przez koalicjantów, jednak najwyższym wysiłkiem zostali oni odparci. Szef batalionu ppłk Parys zginął otrzymawszy postrzał w pierś. Generał Pakosz w liście do Łączyńskiego (opublikowany w "Gazecie Poznańskiej" 30 maja 1807) przekonuje, że śmierć ppłk Parysa, którą poniósł w obronie redut była czynnikiem, który zmobilizował polskich żołnierzy do jeszcze bardziej zaciętej walki: "Śmierć jego przyczyniła się wiele do zwycięstwa, bo batalion widząc go zabitym z wściekłością rzucił się w szeregi nieprzyjacielskie". Major Downarowicz raportował później o prawie całkowitym zniszczeniu swojego oddziału.


Śmierć powszechnie lubianego podpułkownika zasmuciła polskie oddziały biorące udział w oblężeniu Gdańska.
Ppłk Antoni Parys urodził się w 1776 roku. Był wychowankiem Szkoły Rycerskiej. Służbę wojskową rozpoczął w 17 pułku piechoty. Od 1789 walczył w legionach Dąbrowskiego, walczył nad Trebbią i broniąc Genui. W wyniku ran i przyczyn osobistych porzucił mundur w roku 1800, lecz w 1806 powrócił do nowego polskiego wojska. Został awansowany nad podpułkownika. Walczył o Tczew i Gdańsk, gdzie zginął. (biogram pochodzi z publikacji "Gdańsk Napoleoński", wyd. Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Gdańsk, lipiec 2000)

Pogrzeb Antoniego Parysa odbył się 17 maja.
Janusz Staszewski w książce pt. "Wojsko Polskie na Pomorzu w roku 1807" (Gdańskie Towarzystwo Naukowe, wyd. 1958, s. 211) tak opisuje pogrzeb popularnego oficera:
"W dniu 17 maja o godzinie dziesiątej odbył się uroczysty pogrzeb w obecności generałów Giełguda, Kosińskiego i Sokolnickiego tudzież korpusu oficerskiego i żołnierzy wolnych od służby w okopach. Kondukt pogrzebowy otwierał major placu z dwoma adiutantami sztabu Giełguda, za nimi szła orkiestra, następnie trzeci adiutant dowódcy dywizji por. Szembek, po czym sześciu podoficerów niosło trumnę ze zwłokami, a sześciu kapitanów podtrzymywało całun, za trumną szedł Giełgud w otoczeniu generałów i oficerów, cały zaś kondukt otaczała kompania honorowa. Nad grobem przemawiał ks. Sapieha podnosząc cnoty i zasługi zmarłego, po czym gen. Giełgud kładąc laurowy wieniec na trumnie rzekł: 'Parys! daję tobie ten wieniec w imieniu wdzięcznej Ojczyzny!' Przy spuszczaniu trumny do grobu cały batalion piechoty dał trzykrotną salwę".

W dniu dzisiejszym cmentarz na Ujeścisku nie przypomina dawnej nekropolii. Zniszczenia wojenne jakich doznał w 1945 r. cmentarz i stojący przy nim kościół nie doczekały się rewitalizacji. Kościół zniknął (pozostała plebania, w której mieści się ośrodek zdrowia), a cmentarz sukcesywnie zmniejszał swój obszar. Obecnie znajdują się na nim rozrzucone w zieleni nieliczne fragmenty nagrobków, fundamenty krypty i pamiątkowy kamień przypominający o znaczeniu tego miejsca. Pamięć znajdujących się w tej ziemi żołnierzy polskich, w tym podpułkownika Parysa, nie została jeszcze w żaden widoczny sposób uhonorowana.

Film przedstawiający uczczenie 202 rocznicy pogrzebu ppłk Parysa:

Napisz co myślisz:




© mail: admin na pulk12.pl